Mozambik’te Gizli Borç Skandalı: Denizcilik Hayali Neden Battı?

Mozambik’te Gizli Borç Skandalı: Denizcilik Hayali Nasıl Felakete Döndü?

Mozambik ekonomisinin uzun süredir konuşulan, ancak şimdi yeniden derinlemesine incelenen Mozambik  gizli borç” skandalı, ülkenin denizcilik ve balıkçılık hayalini büyük bir mali ve siyasi çöküntüye dönüştürdü. Resmî veriler ve uluslararası soruşturmalar, Mozambik’in yaklaşık 2 milyar dolar değerinde yasa dışı ve gizli krediler aldığına işaret ediyor; bu krediler, bir dizi kamu şirketi üzerinden yürütülen projeler için kullanıldı fakat büyük bir kısmı hedeflenen projeleri gerçekleştirmedi ve ülke ekonomisini derinden sarstı.

Bu skandal, Mozambik’in hâlihazırda zayıf kamu maliyesi ve yüksek yoksullukla boğuştuğu bir dönemde ortaya çıktı ve hem ekonomik çöküntü hem de yolsuzluk iddiaları yaratmasıyla eleştirmenlerin hedefi oldu.

“Gizli Borç” Nedir ve Nasıl Ortaya Çıktı?

Temel olarak skandal, 2013-2014 yıllarında Mozambik devletinin üç kamu şirketi üzerinden yaklaşık 2,2 milyar dolar tutarında kredi almasıyla başladı. Bu kredilerin:

* Ematum (tuna balıkçılığı ve deniz ürünleri projeleri için),
* Mozambique Asset Management (MAM) ve
* ProIndicus (deniz güvenliği projeleri için) şirketlerine verildiği belirtiliyor.

Bu krediler ilk başta resmi hükümet garantileriyle desteklense de, parlamento onayı olmadan gizli şekilde yürütüldü; bu da Mozambik anayasasına aykırıydı.

Daha kötü olanı, bu paranın büyük kısmı projeler yerine yolsuzlukla bağlantılı ödemeler, rüşvet ve gereksiz askeri donanım alımlarında harcanmış gibi görünmesi.

Ekonomik Çöküntü ve Skandalın Sonuçları

2016’da bu kredilerin gerçek boyutu ortaya çıktığında, Mozambik’in metical para birimi ciddi şekilde değer kaybetti ve ülke borçlarını ödeyemediğini açıkladı. Bu durum:

* Uluslararası finans kuruluşlarının desteğinin çekilmesine,
* Gıda fiyatlarının yükselmesine,
* Yoksulluğun artmasına
* Devlet finansmanında çöküntüye neden oldu.

Uluslararası kuruluşlar, bu skandalın Mozambik ekonomisine en az bir yıl kadar ülkenin toplam ekonomik üretimini yıkabilecek bir etki yaptığını belirtiyor; bazı kampanyacılar bu krizin ülkeyi yeniden yoksullaştırdığını ifade ediyorlar.

Yolsuzluk ve Hukuki Süreçler

Skandalın merkezinde, rüşvet ve yolsuzluk iddiaları bulunuyor. Özellikle özel bir şirket olan Privinvest ve Avrupa merkezli finansal kurumlar bu kredilerin sağlanmasında kritik aktör olarak gösteriliyor. Bazı bankacılar, projeleri onaylamak için rüşvet almayı kabul ettiklerini itiraf etti.

Daha da öne çıkan isimlerden biri, dönemin Maliye Bakanı Manuel Chang; Chang, bu kredilerle ilgili suçlamalar nedeniyle yıllarca uluslararası hukuk süreçlerine tabi tutuldu.

Skandalın ardından, 2016’dan itibaren uluslararası destekler geri çekildi, bazı bankalar ceza ödemeyi kabul etti ve Mozambik devleti, bu kredilerin iptali ve tazmini için Birleşik Krallık ve diğer yargı yetkilerinde hukuki süreçler başlattı.

Denizcilik Hayali ile Ne Planlanmıştı?

Krediler resmî olarak denizcilik, balıkçılık ve deniz güvenliği projeleri için verildi. Kamuya açık bilgilere göre bu kapsamda:

* Balıkçılık filoları geliştirme,
* Radyo ve deniz gözetim sistemleri inşa etme,
* Deniz ürünleri ihracatını artırma,
* Mavi ekonomi ve deniz yetki alanlarını geliştirme hedefleri bulunuyordu.

Ancak bu projeler ya ciddi şekilde gecikti ya da hayata geçirilmedi. Birçok gemi, radar sistemi ve altyapı gerektiği gibi faaliyete geçmedi. Bunun yerine, çok büyük bir kısmı askeri donanım ve lüks harcamalara yöneldiği iddia edildi.

Bu, “Mozambik’in denizcilik hayali” açısından ciddi bir hayal kırıklığı yarattı ve kamu vicdanında büyük yara açtı.

Sosyal ve Politik Etkiler

Skandalın sonuçları yalnızca makroekonomik değil, sosyal boyutlu oldu. Metical’in değer kaybetmesi, enflasyonun yükselmesi ve devlet bütçesinin daralması, halkın yaşam standartlarını doğrudan etkiledi. Uluslararası finans kuruluşları ve yardım örgütleri, borç krizinin Mozambik halkı üzerinde ciddi sosyoekonomik baskılar yaratabileceğini belirtiyorlar.

Buna ek olarak, yolsuzluk iddiaları ve hukuki süreçler, parlamento denetimi, devlet kurumlarının şeffaflığı ve kamu güveni konularında derin tartışmalara yol açtı.

Bölgesel ve Küresel Bağlam

Bu skandal, yalnızca Mozambik değil, Küresel Güney’de benzer “gizli borç” vakalarının bir sembolü haline geldi. Gelişmekte olan ülkelerde kredi süreçlerinin şeffaf olmaması, uluslararası bankaların denetimsiz finansman sağlaması ve devlet garantilerinin kötüye kullanılması, borç krizlerini tetikleyen önemli riskler olarak görülüyor.

Bir “Hayal”den Devlet Krizine

Mozambik’teki gizli borç skandalı, başlangıçta denizcilik ve ekonomik kalkınma hayaliyle başlayan bir süreçten, büyük mali çöküntüye ve uluslararası hukuk mücadelelerine uzanan bir trajediye dönüştü.

Ülke hâlâ bu borçların yüküyle boğuşuyor ve sosyal etkileri yıllar boyunca hissedilmeye devam edecek. Skandal, “şeffaf olmayan finansal işleyişin ve zayıf devlet denetiminin” ülke ekonomilerine nasıl yıkıcı zarar verebileceğinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti.