Kongo ve Çad Gizli Borç Krizi

C*Kongo ve Çad’ın “Gizli Borç” Çıkmazı: Trafigura ve Glencore ile Tehlikeli Borçlanma Oyunu

Batı Afrika’nın petrol zengini ülkeleri Kongo Cumhuriyeti (Congo-Brazzaville) ve Çad, uzun süredir ekonomik sorunlarla mücadele ediyor. Bu ülkelerin borç yükünü artıran en tartışmalı unsurlardan biri, büyük emtia ticaret şirketleri Trafigura ve Glencore tarafından sağlanan ve “gizli borçlar” olarak adlandırılan petrol teminatlı krediler oldu. Bu mali araçlar, başlangıçta finansman sağlasa da zamanla ülkelerin ekonomik egemenliğini ve borç sürdürülebilirliğini tehdit eden bir yapıya dönüştü.

Gizli Borç Nedir? Neden Riskli?

“Gizli borç”, resmi devlet bütçe kayıtlarına dahil edilmeyen ya da kamuoyuna açıklanmayan borç yükümlülüklerini ifade ediyor. Kongo ve Çad’da bu borçların büyük bir bölümü, petrol gelirine dayalı taksitler karşılığında teminatlı olarak verilmiş ticari kredilerden oluşuyor. Bu krediler, hükümetler için kısa vadede nakit akışı sağlarken, uzun vadede ölçülemeyen risklere ve şeffaf olmayan yükümlülüklere yol açıyor.

Örneğin, bu borçlar kapsamında Kongo’nun Trafigura’ya yaklaşık 966 milyon dolar, Glencore’e ise 732 milyon dolar civarında borcu olduğu tahmin ediliyor. Bu tür rakamlar, birçok resmi ekonomik göstergede yer almadığı için “gizli borç” olarak nitelendiriliyor.

Petrol Teminatlı Krediler: Avantaj mı Tuzak mı?

Trafigura ve Glencore gibi emtia tüccarlarının sağladığı petrol teminatlı krediler, hükümetlere hızlı finansman sağlayabiliyor. Bu krediler genellikle gelecekteki petrol üretimine karşılık veriliyor: yani hükümet, gelecekte çıkaracağı ham petrolü peşin finansman karşılığında “satıyor”. Ancak bu tür ön ödemeli borç anlaşmaları, petrol fiyatları düştüğünde ülkeler için ciddi mali riskler oluşturuyor.

Çad örneğinde, Glencore tarafından 2014 yılında verilen yaklaşık 1,45 milyar dolarlık petrol karşılığı kredi, petrol fiyatlarının düşmesiyle birlikte hükümetin ödeme kapasitesini zorladı. Borç geri ödemesi için gereken petrol miktarı arttı ve Maliye Bakanlığı üzerindeki yük daha da ağırlaştı; bu da dış borç sürdürülebilirliğini tehlikeye attı.

Benzer şekilde Congo’da da Trafigura ve Glencore’dan alınan borçlar hükümet borç oranını artırdı ve bu yükümlülükler uzun süre IMF ve diğer uluslararası kreditörlerle yapılandırma müzakerelerine konu oldu.

Şeffaflık Sorunları ve Ekonomik Görünürlük

Bu tür borçlar, yalnızca mali yük oluşturmakla kalmıyor; aynı zamanda şeffaflık eksikliği nedeniyle ekonomik politika yapımını da zorlaştırıyor. IMF gibi uluslararası kuruluşlar bile, kredi sözleşmelerinin kapsamı ve şartları konusunda yeterli bilgiye ulaşmakta zorlanabiliyor. Bu belirsizlik, ülkelerin gerçek borç durumunu değerlendirmeyi güçleştiriyor. 

Ayrıca bu zarar görmüş borç yapıları, resmi uluslararası yardım programlarına erişimi de zorlaştırabiliyor. Çünkü IMF gibi kurumlar, borç sürdürülebilirliğini tüm yükümlülüklerin tam açıklanmasını temel alarak değerlendiriyor; gizli borçlar bu süreci karmaşık hale getiriyor.

Borçların Jeopolitik ve Ekonomik Yansımaları

Bu durum, sadece ekonomik bir sorun olmayıp aynı zamanda jeopolitik etki ve bağımlılık ilişkilerini de şekillendiriyor. Ticaret şirketleri, borç karşılığında petrol akışını garantiledikçe, hükümetlerin dış politika tercihlerine ve uluslararası ilişkilerine dolaylı etki yapma imkânı da doğabiliyor.
Bu borçlanma şekli, kamu hizmetleri, sosyal harcamalar ve altyapı yatırımları gibi stratejik alanlara ayrılması gereken kaynakların, borç geri ödemelerine yönlendirilmesine neden olabiliyor. Bu da uzun vadeli kalkınmayı engelleyebilir.

Ne Anlatıyor Bu Skandal?

Kongo ve Çad’ın gizli borç oyununda yaşadığı finansal sorunlar, Afrika’nın doğal kaynak zenginliği ile ekonomik kırılganlıklar arasındaki çarpıcı çelişkiyi ortaya koyuyor. Hükümetler kısa vadeli finansman için petrol gelirine dayalı kredilere yönelirken, bu borçlar yüksek risk, düşük şeffaflık ve sürdürülemez ödeme yükümlülüklerine dönüşebiliyor.

Bu nedenle şeffaflık, uluslararası borç yönetimi standartlarının uygulanması ve ticari kredilerin uzun vadeli etkilerinin değerlendirilmesi, bu ülkelerin ekonomik egemenliğini korumak için kritik önemde görülüyor.