Gana’da kakao çiftçileri neden ödeme alamıyor?

Gana’da kakao çiftçileri neden ödeme alamıyor ve bir sonraki hasat tehlikedemi ?

Gana’nın dünyadaki en büyük ikinci kakao üreticisi konumundaki sektöründe, bazı çiftçiler 2025/26 sezonunda hâlâ ödeme alamadı ve bu durum ülkenin en önemli tarım gelir kaynaklarından biri olan kakao üretiminde gelecekteki yatırımların risk altında olduğunu gösteriyor. Uluslararası alıcılar yeni model kapsamında peşin ödeme yapmak istemeyince, çiftçilerin gelirleri gecikti ve önümüzdeki hasat için kritik bakım ve yatırım sermayesi belirsizleşti.

Neden ödemeler gecikti?

Gana Kakao Kurulu (COCOBOD), uzun yıllardır kakao alımlarını finanse etmek için sendikasyon kredilerine dayanıyordu. Ancak son sistem değişikliği (2024/25 sezonunda) ile finansman sorumluluğu uluslararası ticaret alıcılarına kaydırıldı. Bu alıcılar, sözleşme başlangıcında değerlerinin en az %60’ını peşin ödemeyi reddedince stoklar birikti ve lisanslı satın alma şirketlerinin nakit akışı zorlaştı. 

Ayrıca, global kakao fiyatlarındaki düşüş yaklaşık %20’ye ulaştı; bu da COCOBOD’un üretici fiyatı ile uluslararası fiyatlar arasında bir uyumsuzluk oluşturdu. Örneğin Gana’da çiftçiye ton başına 58.000 Gana sedisi ödenirken, küresel fiyat ton başına yaklaşık 4.700 dolar civarında seyrediyor. Bu fark, alıcıların peşin ödeme için isteksiz davranmasına yol açtı.

Çiftçiler ne diyor?

Gana Ulusal Kakao Çiftçileri Derneği Başkanı Stevenson Anane Boateng’e göre bazı çiftçiler Kasım ayından bu yana ödeme almadı, bu da onların banka kredilerini geri ödeyememelerine ve çiftlik bakımlarını aksatmalarına neden oldu. Tam bakım yapılmaması, gübre ve budama gibi faaliyetlerin ertelenmesine yol açarak gelecek hasadı da riske atıyor.

Arka Plan: COCOBOD ve Kakao Finansmanı

COCOBOD, Gana kakao fiyatını yıllık bazda belirleyen ve çiftçiyi fiyat oynaklığından korumaya çalışan devlet kuruluşudur. Geleneksel sistemde sendikasyon kredileriyle alımlar finanse edilirdi; ancak bu üç sezon boyunca kesintiye uğradı ve bu yaklaşım sektörde büyük bir likidite boşluğu yarattı.