Evariste Ndayishimiye Burundi Devlet Baskani Kimdir?

Burundi Devlet Başkanı Evariste Ndayishimiye

Evariste Ndayishimiye 17 Haziran 1968’de Burundi’nin merkezindeki Gitega eyaletine bağlı Giheta kasabasında doğdu. Dindar bir Katolik olan Ndayishimiye, hukuk eğitimi gördü; resmî biyografisi “Droit” (hukuk) fakültesinde öğrenim gördüğünü belirtir. 1995’te Burundi Üniversitesi’ndeki Hukuk Bölümü’nde eğitim gören Ndayishimiye, o yıl yaşanan etnik temizliğin hedefi olan az sayıdaki Hutu öğrenciden biriydi ve canını zor kurtararak ordu karşıtı CNDD-FDD hareketine katıldı. Sonraki yıllarda yüksek öğrenimine geri dönerek hukuk diploması aldığı bilinir.

Askerî ve siyasi kariyeri

Ndayishimiye, Burundi iç savaşı sırasında FDD milisleri arasında hızla yükseldi. Önemli ateşkes müzakerelerinde ve geçiş hükümeti anlaşmalarında yer aldı. Savaşın ardından yeni kurulan Burundi Ulusal Savunma Kuvvetleri’nde (FDN) 2005’te genel rütbesinde “Genelkurmay Genel Sekreteri” olarak atandı. 2006–2007 yılları arasında İçişleri ve Kamu Güvenliği Bakanı olarak görev yaptı. 2006–2014 yılları arasında Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda önce askerî, sonra sivil başkanlık kabinesi başkanlığı görevlerini yürüttü. CNDD-FDD iktidar partisinde 2016’da Genel Sekreter seçildi ve bu görevi 2020’ye kadar sürdürdü. Bu dönemde partinin gençleşme ve “açılım” politikalarını savunarak bir ölçüde yumuşak bir söylem benimsediği kaydedilir.

2005: FDN’de Genelkurmay Genel Sekreteri (Genelkurmay Kurmay Başkan Yardımcısı) ve general rütbesi.

2006–2007: İçişleri ve Güvenlik Bakanı.

2006–2014: Cumhurbaşkanlığı Kabinesi’nde askerî ve ardından sivil başkanlık kabine şefi.

2016–2020: İktidardaki CNDD-FDD partisinin Genel Sekreteri.

Resmî kayıtlara göre Ndayishimiye, bu görevleri sırasında toplumsal kalkınma yatırımları (FONIC gibi) ve barış süreci müzakereleri gibi alanlarda aktif rol aldı.

Cumhurbaşkanlığı süreci

26 Ocak 2020’deki CNDD-FDD kongresinde Ndayishimiye, Burundi Cumhurbaşkanlığı seçimleri için iktidar partisinin adayı seçildi. Kampanya sürecinde partinin daha önce benimsediği milliyetçi söyleme kıyasla, Ndayishimiye Hristiyan-muhafazakâr bir üslup kullandı ve kendisini “Tanrı’nın işaretlerini” takip eden bir lider olarak konumlandırdı. 20 Mayıs 2020’de yapılan seçimde resmi sonuçlara göre oyların %68,7’sini alarak en yakın rakibi Agathon Rwasa’nın önünde net bir zafer kazandı.

Seçim sonrasında, o yıl Ağustos ayında yapılması planlanan devir teslim töreni öncesinde dönemin Cumhurbaşkanı Pierre Nkurunziza sürpriz bir şekilde 8 Haziran 2020’de vefat etti. Bu gelişme Cumhurbaşkanlığı devir teslim sürecini öne çekti. Ndayishimiye 18 Haziran 2020’de resmî olarak Burundi Cumhurbaşkanı olarak yemin ederek göreve başladı. (Resmî kaynaklarda o tarihten beri Burundi Devlet Başkanı olduğu ifade edilir.)

26 Ocak 2020: CNDD-FDD kongresinde başkan adayı olarak belirlendi.

20 Mayıs 2020: Cumhurbaşkanlığı seçimlerini %68,7 oy ile kazandı.

18 Haziran 2020: Resmî olarak Cumhurbaşkanı olarak göreve başladı.

İç politikadaki etkisi

Ndayishimiye’nin göreve başlaması ilk etapta bazı “yumuşama” işaretleri doğurdu. Hükümet, görevinin ilk yılında hapisteki iki insan hakları savunucusu ve dört gazeteciyi serbest bıraktı. Bu adımlar, özellikle Batı ile ilişkilerin normalleştirilmesi bağlamında olumlu karşılandı. Ancak sonraki yıllarda iç politika baskıcı çizgisini büyük ölçüde sürdürdü. Amnesty International’a göre iktidarda dört yılını dolduran Ndayishimiye döneminde sivil toplum ve muhalefet üzerindeki sert tutum devam etti; “geçmiş ve mevcut sivil toplum üyelerine yönelik acımasız baskı” asla ciddi biçimde gevşetilmedi. Yine uluslararası gözlemcilere göre muhalifler hâlâ yurt dışında yaşamak zorunda kalıyor, bağımsız insan hakları örgütleri yasaklı veya uzaklaştırılmış durumda, keyfi tutuklama ve baskı vakaları sürüyor. Bu tablo, yeni hükümetin söylemlerine rağmen iç politikada önemli bir reform yaşanmadığını göstermektedir.

Uluslararası ilişkilerdeki konumu

Ndayishimiye dış politikada pragmatik bir açılım çizgisi benimsedi. Göreve gelmesiyle birlikte komşuları ve Batılı ülkelerle ilişkilerin normalleştirilmesi yönünde adımlar attı. Örneğin Batı dünyasıyla sert söylemi bırakıp “imparatorlukçuluk” vurgusundan uzaklaştı; Avrupa Birliği ile yeniden diyalog kurulmasını sağlayarak bir dönemin diplomatik krizine son verilmesine katkıda bulundu. Bölgesel ilişkilerde ise Ndayishimiye öne çıkan bir figür haline geldi. Şubat 2023’te Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame ile ilk kez yüz yüze görüşerek iki ülke arasındaki gerilimi yumuşattı. Ndayishimiye, Doğu Afrika Topluluğu (EAC) başkanlığına getirilmesinin yanı sıra Afrika Birliği içinde üçüncü başkanvekilliğine ve COMESA bölgesel birliğinde üst düzey görevlere seçildi. Bu çok yönlü sorumluluklar ve konumu sayesinde Bujumbura, Doğu Afrika ve Büyük Göller bölgesinde önemli bir rol üstleniyor. Örneğin Burundi’nin Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Ruanda arasındaki coğrafi konumu, Ndayishimiye’ye bu iki ülke arasında arabuluculuk yapma fırsatı sunuyor.

Bölgesel İnisiyatifler: Şubat 2023’te Ruanda ile tarihi görüşme; Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde barış çabalarına katkı (BM Genel Sekreteri Guterres’in takdiri).

Önemli Görevler: 2023’te Doğu Afrika Topluluğu (EAC) Başkanlığı, Afrika Birliği 3. Başkanvekilliği ve COMESA Başkanvekilliği görevlerine getirildi.

Diplomatik Açılım: 2016–2020 arasında sürdürdüğü iktidar partisi genel sekreterliği görevinde de sahip olduğu pragmatik dış politika çizgisiyle birleşerek, Cumhurbaşkanı olduktan sonra ülkesini “diplomatik olarak daha ziyaret edilebilir” hale getirmeye çabaladı.

Sonuç olarak, Ndayishimiye iktidarı ideolojik gerilimleri azaltarak bazı uluslararası ilişkileri onarırken iç siyasetteki otoriter karakter büyük ölçüde korundu. İç politikadaki reform beklentileri tam anlamıyla karşılanmamış olsa da, bugün bölgesel ve kıtadışı forumlarda aktif ve görünür bir lider profili çizdiği söylenebilir.